मराठा आरक्षणाच्या मागणीसाठी मनोज जरांगे पाटील यांनी पुन्हा एकदा मुंबईकडे कूच करण्याचा निर्णय घेतला आहे. अंतरवाली सराटी येथील आंदोलनातून **‘चलो मुंबई’**ची घोषणा करताना जरांगे यांनी आंदोलनाची दिशा, मुंबईपर्यंतचा मार्ग आणि आंदोलकांनी कोणती काळजी घ्यावी, याबाबत सविस्तर भूमिका मांडली.
विशेष म्हणजे, मुंबईतील आंदोलनादरम्यान मराठा समाजातील महिलांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या पत्नी अमृता फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या पत्नी लता शिंदे यांच्या घरी हळदी-कुंकू आंदोलन करावे, असे आवाहन जरांगे यांनी केले आहे.
मात्र, हे आंदोलन करताना कोणताही धुडगूस घालू नये, कायदा हातात घेऊ नये आणि शांततेचा मार्ग सोडू नये, असेही जरांगे यांनी स्पष्ट केले. “मी राज्याला शांततेचा शब्द दिला आहे. न्यायदेवतेलाही शब्द दिला आहे. मराठ्यांची मान खाली जाऊ देणार नाही,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली. जरांगे यांच्या या नव्या आंदोलनाच्या घोषणेमुळे गणेशोत्सवाच्या काळात मुंबईत पुन्हा मोठ्या संख्येने मराठा आंदोलक दाखल होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
अमृताताई आणि लताताईंच्या घरी हळदी-कुंकू करा!
मनोज जरांगे यांनी आंदोलनातील महिलांच्या सहभागाबाबत वेगळी रणनीती जाहीर केली. अमृता फडणवीस आणि लता शिंदे यांना त्यांनी ‘ताई’ संबोधत त्यांच्या घरी महिलांनी हळदी-कुंकूसाठी जावे, असे आवाहन केले. “अमृता ताईकडे आणि लता ताईकडे तुम्ही हळदी-कुंकवाला जायचं. हळदी-कुंकू लावताना मराठा आरक्षण द्या, एवढंच सांगायचं,” असा संदेश त्यांनी महिलांना दिला. महिलांनी हळदी-कुंकूच्या पारंपरिक कार्यक्रमाच्या माध्यमातून मराठा आरक्षणाचा मुद्दा मांडावा, अशी जरांगे यांची भूमिका आहे. जरांगे यांनी या दोन्ही कुटुंबांतील महिलांच्या भूमिकेवरून सरकारवरही टीका केली. त्यांच्या मते, सरकारने मराठा आरक्षणाचा प्रश्न सोडवण्यासाठी ठोस निर्णय घ्यावा आणि महिलांनी त्यांच्या कुटुंबातील पुरुष नेत्यांकडे हा मुद्दा मांडावा.
हिंदू असतील तर हळदी-कुंकवाला बाहेर येतील!
मनोज जरांगे यांनी आपल्या भाषणात हिंदू परंपरेतील हळदी-कुंकवाचा संदर्भ देत सरकारच्या भूमिकेवर सवाल उपस्थित केला. महिलांनी हळदी-कुंकूसाठी घराबाहेर येण्याचे आवाहन करताना त्यांनी म्हटले की, जर त्या हिंदू परंपरांना मानणाऱ्या असतील, तर हळदी-कुंकवाच्या कार्यक्रमासाठी बाहेर येतील आणि महिलांची मागणी ऐकतील. मात्र, या वक्तव्याचा केंद्रबिंदू राजकीय संघर्ष नसून मराठा आरक्षणाचा मुद्दा असल्याचे जरांगे यांनी स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला. महिलांनी शांततेत जाऊन आरक्षणाची मागणी मांडावी आणि कोणाशीही वाद घालू नये, असे त्यांनी कार्यकर्त्यांना सांगितले.
मराठा आरक्षणाच्या मागणीसाठी मनोज जरांगे पाटील यांनी पुन्हा एकदा मुंबईकडे कूच करण्याचा निर्णय घेतला आहे. अंतरवाली सराटी येथील आंदोलनातून **‘चलो मुंबई’**ची घोषणा करताना जरांगे यांनी आंदोलनाची दिशा, मुंबईपर्यंतचा मार्ग आणि आंदोलकांनी कोणती काळजी घ्यावी, याबाबत सविस्तर भूमिका मांडली. विशेष म्हणजे, मुंबईतील आंदोलनादरम्यान मराठा समाजातील महिलांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या पत्नी अमृता फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या पत्नी लता शिंदे यांच्या घरी हळदी-कुंकू आंदोलन करावे, असे आवाहन जरांगे यांनी केले आहे.
मात्र, हे आंदोलन करताना कोणताही धुडगूस घालू नये, कायदा हातात घेऊ नये आणि शांततेचा मार्ग सोडू नये, असेही जरांगे यांनी स्पष्ट केले. “मी राज्याला शांततेचा शब्द दिला आहे. न्यायदेवतेलाही शब्द दिला आहे. मराठ्यांची मान खाली जाऊ देणार नाही,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली. जरांगे यांच्या या नव्या आंदोलनाच्या घोषणेमुळे गणेशोत्सवाच्या काळात मुंबईत पुन्हा मोठ्या संख्येने मराठा आंदोलक दाखल होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
अमृताताई आणि लताताईंच्या घरी हळदी-कुंकू करा!
मनोज जरांगे यांनी आंदोलनातील महिलांच्या सहभागाबाबत वेगळी रणनीती जाहीर केली. अमृता फडणवीस आणि लता शिंदे यांना त्यांनी ‘ताई’ संबोधत त्यांच्या घरी महिलांनी हळदी-कुंकूसाठी जावे, असे आवाहन केले. “अमृता ताईकडे आणि लता ताईकडे तुम्ही हळदी-कुंकवाला जायचं. हळदी-कुंकू लावताना मराठा आरक्षण द्या, एवढंच सांगायचं,” असा संदेश त्यांनी महिलांना दिला. महिलांनी हळदी-कुंकूच्या पारंपरिक कार्यक्रमाच्या माध्यमातून मराठा आरक्षणाचा मुद्दा मांडावा, अशी जरांगे यांची भूमिका आहे. जरांगे यांनी या दोन्ही कुटुंबांतील महिलांच्या भूमिकेवरून सरकारवरही टीका केली. त्यांच्या मते, सरकारने मराठा आरक्षणाचा प्रश्न सोडवण्यासाठी ठोस निर्णय घ्यावा आणि महिलांनी त्यांच्या कुटुंबातील पुरुष नेत्यांकडे हा मुद्दा मांडावा.
हिंदू असतील तर हळदी-कुंकवाला बाहेर येतील!
मनोज जरांगे यांनी आपल्या भाषणात हिंदू परंपरेतील हळदी-कुंकवाचा संदर्भ देत सरकारच्या भूमिकेवर सवाल उपस्थित केला. महिलांनी हळदी-कुंकूसाठी घराबाहेर येण्याचे आवाहन करताना त्यांनी म्हटले की, जर त्या हिंदू परंपरांना मानणाऱ्या असतील, तर हळदी-कुंकवाच्या कार्यक्रमासाठी बाहेर येतील आणि महिलांची मागणी ऐकतील. मात्र, या वक्तव्याचा केंद्रबिंदू राजकीय संघर्ष नसून मराठा आरक्षणाचा मुद्दा असल्याचे जरांगे यांनी स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला. महिलांनी शांततेत जाऊन आरक्षणाची मागणी मांडावी आणि कोणाशीही वाद घालू नये, असे त्यांनी कार्यकर्त्यांना सांगितले.
लाडक्या बहिणीचे दोन भाऊ, दोघांच्या दारात मंडप टाका!
मनोज जरांगे यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांचा संदर्भ घेत सरकारवर जोरदार टीका केली. अमृता फडणवीस यांना ‘लाडकी दीदी’ आणि लता शिंदे यांना ‘लाडकी बहीण’ संबोधत त्यांनी या दोन्ही नेत्यांच्या घरासमोर महिलांनी शांततेत आपली मागणी मांडावी, असे सांगितले. “तुम्हाला दोन भाऊ आहेत. लाडक्या दीदीचा एक भाऊ फडणवीस साहेब आणि लाडक्या बहिणीचा एक भाऊ शिंदे साहेब,” असा उल्लेख करत जरांगे यांनी दोन्ही नेत्यांकडे मराठा आरक्षणाचा प्रश्न सोडवण्याची मागणी केली. महिलांनी त्यांच्या दारात जाऊन हळदी-कुंकू करावे आणि “मराठ्यांना आरक्षण द्या” एवढेच सांगावे, असा त्यांचा आग्रह आहे.
भांडण करू नका, शांततेत हळदी-कुंकवाला जा!
या आंदोलनात महिलांनी कोणत्याही प्रकारचा वाद किंवा भांडण करू नये, यावर जरांगे यांनी विशेष भर दिला. “हळदी-कुंकवाच्या कार्यक्रमासाठी महिला येणार असतील तर भांडण करण्याची गरज नाही. शांततेत जायचं, हळदी-कुंकवाला जायचं,” असा स्पष्ट संदेश त्यांनी दिला. यावेळी माध्यमांमध्ये चुकीचा संदेश जाऊ नये, याचीही काळजी घेण्याचे आवाहन त्यांनी केले. आंदोलनाचा उद्देश आरक्षणाची मागणी सरकारपर्यंत पोहोचवणे आहे; संघर्ष किंवा हिंसाचार करणे हा उद्देश नसल्याचे त्यांनी सांगितले.
मी राज्याला शांततेचा शब्द दिलाय
मनोज जरांगे यांनी आंदोलन शांततेत करण्याची आपली भूमिका पुन्हा एकदा स्पष्ट केली. “मी या राज्याला शब्द दिलाय. शांततेत आंदोलन करणार आहे. न्यायदेवतेलाही शब्द दिलाय. माझ्या मराठ्याची मान खाली घालायची नाही,” अशा शब्दांत त्यांनी आंदोलकांना आवाहन केले. मुंबईकडे जाताना आंदोलकांनी संयम बाळगावा, रस्त्यावर धुडगूस घालू नये आणि न्यायालयाच्या आदेशाचा सन्मान करावा, असे त्यांनी स्पष्ट केले.सरकारचे आदेश आपण मानत नाही, अशी आक्रमक भूमिका घेत असतानाच न्यायालयाचा सन्मान करणे आवश्यक आहे, असे त्यांनी नमूद केले. त्यामुळे आंदोलनाच्या काळात कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ नये, यासाठी कार्यकर्त्यांना वारंवार सूचना देण्यात आल्या.
मुंबईला न येणाऱ्यांनी मार्गावर येऊन आशीर्वाद द्यावा!
मुंबईतील आंदोलनात प्रत्येक मराठा बांधव सहभागी होऊ शकणार नाही, हे लक्षात घेऊन जरांगे यांनी पर्यायी आवाहनही केले. मुंबईला येणे शक्य नसलेल्या शेतकरी, कष्टकरी आणि गरीब मराठा बांधवांनी आंदोलनाच्या मार्गावर येऊन आंदोलकांना आशीर्वाद द्यावा, असे त्यांनी सांगितले. “ज्यांना मुंबईला येता येणार नाही, त्यांनी कुटुंबासह ठरलेल्या मार्गावर यायचं आणि आम्हाला आशीर्वाद द्यायचा,” असे आवाहन त्यांनी केले. हा आशीर्वाद केवळ औपचारिक नसून मराठा समाजाची ताकद दाखवणारा असेल, असेही जरांगे यांनी सांगितले.
ज्यांच्याकडे गाड्या आहेत, त्यांनी आंदोलकांना मुंबईला सोडावे
मुंबईला येऊ न शकणाऱ्या मात्र वाहनांची सुविधा असलेल्या मराठा बांधवांनाही जरांगे यांनी आवाहन केले. ज्यांच्याकडे गाड्या आहेत, त्यांनी आंदोलनासाठी मुंबईला जाणाऱ्या मराठा बांधवांना आपल्या वाहनातून मुंबईपर्यंत सोडावे, असे त्यांनी सांगितले. यामुळे मोठ्या संख्येने आंदोलक मुंबईत पोहोचण्याची शक्यता आहे. मात्र, त्याचवेळी प्रवास करताना शिस्त आणि शांतता राखण्याच्या सूचनाही त्यांनी दिल्या आहेत.
गावागावातून वर्गणी काढा, आंदोलकांना वाहने आणि शिदोरी द्या
मुंबईला प्रत्यक्ष येऊ न शकणाऱ्या गावांनी आंदोलनासाठी आर्थिक आणि इतर स्वरूपाची मदत करावी, असेही जरांगे यांनी सांगितले. गावातील लोकांनी सामूहिकपणे वर्गणी जमा करावी, मुंबईकडे जाणाऱ्या आंदोलकांसाठी वाहने उपलब्ध करून द्यावीत आणि त्यांना शिदोरी द्यावी, असे आवाहन त्यांनी केले. एका व्यक्तीवर संपूर्ण खर्चाचा भार पडू नये, यासाठी गावातील सर्वांनी मिळून ही जबाबदारी उचलावी, असा संदेश त्यांनी दिला.
अंतरवाली सराटीतून मुंबईपर्यंत चार मुक्काम
मनोज जरांगे यांनी मुंबईकडे जाणाऱ्या मोर्चाचा मार्गही जाहीर केला आहे. अंतरवाली सराटी येथून निघाल्यानंतर आंदोलकांचा पहिला मुक्काम पाटोदा येथे असेल. त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी श्रीगोंदा, तिसऱ्या दिवशी पुण्यातील हडपसर आणि चौथ्या दिवशी खोपोली येथे मुक्काम करण्याचे नियोजन आहे. त्यानंतर पाचव्या दिवशी आंदोलक मुंबईतील आझाद मैदानात पोहोचतील. अशा प्रकारे चार दिवसांचा प्रवास आणि चार मुक्काम केल्यानंतर पाचव्या दिवशी मुंबईत आंदोलनाला सुरुवात करण्याची जरांगेंची योजना आहे.
मुंबईला जाण्याचा मार्ग (रूट) आणि मुक्काम
मुंबईला जाण्याचा निर्णय घेण्यात आला असून, पाच दिवसांचा हा मोर्चा कसा असेल, याची रूपरेषा जरांगे यांनी स्पष्ट केली.
- पहिला मुक्काम: पाटोदा (बीड)
- दुसरा मुक्काम: श्रीगोंदा (अहिल्यानगर)
- तिसरा मुक्काम: हडपसर (पुणे)
- चौथा मुक्काम: खोपोली
- पाचवा दिवस: मुंबई (आझाद मैदान) येथे भगवे वादळ धडकणार आणि तिथेच पुढील उपोषण सुरू होणार.
या मार्गावर मोठ्या संख्येने मराठा समाजातील नागरिक सहभागी होण्याची शक्यता जरांगे यांनी व्यक्त केली आहे.
रस्त्यात बॅरिकेड्स लावू नका
मुंबईकडे जाताना सरकार आणि पोलिसांनी आंदोलकांना अडवू नये, असे आवाहनही जरांगे यांनी केले आहे. रस्त्यात बॅरिकेड्स उभारून आंदोलकांना रोखण्याचा प्रयत्न करू नये, अशी त्यांची भूमिका आहे. आंदोलन शांततेत सुरू राहणार असून कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये, यासाठी आंदोलकांनीही संयम ठेवावा, असे त्यांनी सांगितले. यामुळे आगामी काही दिवसांत प्रशासनासमोर मोठे आव्हान निर्माण होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः गणेशोत्सवाच्या काळात मुंबईकडे मोठ्या संख्येने आंदोलक निघाल्यास वाहतूक आणि कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो.
न्यायालयाच्या आदेशाबाबत जरांगेंची भूमिका
मुंबईतील आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर न्यायालयीन निर्देशांचाही मुद्दा महत्त्वाचा आहे. जरांगे यांनी आंदोलन शांततेत करण्याचे सांगतानाच न्यायालयाचा सन्मान करण्याचे आवाहन केले आहे. “सरकारला आपण जुमानत नाही, पण न्यायदेवतेचा सन्मान राखायचा आहे,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली. न्यायदेवता आपल्या बाजूने असल्याचा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.
आरक्षणाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर
मराठा समाजाला ओबीसी प्रवर्गातून आरक्षण देण्याच्या मागणीसह कुणबी नोंदी, सगेसोयरे आणि विविध गॅझेटमधील नोंदींच्या अंमलबजावणीसारख्या मागण्यांवरून मराठा आंदोलन सुरू आहे. सरकारकडून काही मागण्यांवर सकारात्मक भूमिका घेतल्याचे सांगितले जात असले तरी जरांगे यांचे समाधान झालेले नाही. याच पार्श्वभूमीवर आता पुन्हा मुंबईकडे मोर्चा वळवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. त्यामुळे सरकार आणि जरांगे यांच्यातील संघर्ष पुन्हा तीव्र होण्याची शक्यता आहे.
विशेषतः अमृता फडणवीस आणि लता शिंदे यांच्या घराबाहेर हळदी-कुंकू आंदोलन करण्याचे महिलांना केलेले आवाहन हा या आंदोलनातील नवा राजकीय आणि सामाजिक प्रयोग ठरण्याची शक्यता आहे. मात्र, या संपूर्ण आंदोलनात शांतता राखण्याचे आवाहन जरांगे यांनी केले आहे. त्यामुळे आता अंतरवाली सराटीतून मुंबईकडे निघणाऱ्या मोर्चाचा प्रवास, मार्गातील गर्दी, प्रशासनाची भूमिका आणि आझाद मैदानातील पुढील आंदोलन याकडे महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.
